عوامل مديريتي و تغذيه اي مؤثر بر لنگش در گاوهاي شيري

مقدمه :

• لنگش مشكل مهم بسياري از مزارع پرورش صنعتي گاوهاي شيري است .
لنگش پس از ورم پستان و نقايص توليد مثلي در رده سومين ناهنجاري رايج در پرورش گاوهاي شيري است .
هزينه هاي لنگش شامل درمان ، كاهش توليد شير ، كاهش عملكرد توليد مثلي و افزايش حذف مي باشد .


لنگش عبارت است از : التهاب لايه ها و برآمدگي هاي درون سم .

اعمال لايه هاي سم گرفتن فشار سم در هنگام تماس با زمين و توليد بافت شاخي ديواره سم و پاشنه مي باشد .

لنگش به سه شكل وجود دارد :
1- حاد
2- تحت باليني
3 – مزمن

1- لنگش تحت باليني :
رايج ترين شكل لنگش در گله هاي شيري است .كه اغلب قابل تشخيص نيست چون حيوان هيچگونه علامت قطعي لنگيدن از خود نشان نمي دهد . اين مرحله از بيماري ناشي از صدمه ديدگي هاي فيزيكي به سم يا آسيب هاي باقيمانده از لنگش حاد مي باشد .
آسيب باقيمانده در اين بافتها منجر به توليد بافت شاخي نامرغوب نرم شدن و آسيب هر چه بيشتر ديواره و پاشنه سم و جداشدن استخوان پدال از ديواره و پاشنه سم
مي شود.
مشخص ترين علائم در اين فرم ، كم رنگ شدن و رزد شدن ، خونريزي و زخم شدن پاشنه است .
2- لنگش مزمن :
اگر فرم تحت باليني لنگش درمان نشود به فرم مزمن تبديل مي شود . طي اين مرحله ، تخريب پيش رونده سيستم عروقي و ساختارهاي داخل سم رخ داده كه نتيجه آن لنگيدن حيوان است .
3- لنگش حاد :
اين حالت در نتيجه تغذيه جيره هاي با مقادير زياد كنسانتره و مقدار كم فيبر مؤثر رخ مي دهد .
كاهش PH شكمبه و خون ، منجر به:
1. آسيب ديواره مويرگ هاي سم
2. خونريزي داخلي
3. تورم لامينا وپاپيلاي سم
4. درد همراه با لنگيد ن شديد حيوان و موادي از اين قبيل مي شود .

اثرات نحوه توزيع خوراك بر لنگش در گله هاي گاو شيري :

• تجزيه خوراك :
- خطاهاي محاسبه مقدارمواد مغذي تحويلي ناشي از خطاي برآورد تركيب موادمغذي اجزاء جيره مي باشد .
- خطاهاي آناليز مواد مغذي درنتيجه :
1. ضعف نمونه برداري
2. تعداد ناكافي نمونه هاي خوراكي وآناليز آن
3. عدم دقت در آناليز مي باشد .

- تفاوت بين خوراك آزمايش شده وآنچه كه به حيوان داده مي شود ناشي از متغير بودن علوفه ها در سيلوهاي زميني ٬ناهمگوني نسبي نمونه ها وبرداشتن خوراك از سطح مي باشد .

• تصحيح ماده خشك اجزاي جيره :

- دلايل ايجاد خطاهاي برآوردمصرف خوراك :
1. اشكال در تعيين DM اجزاي مرطوب جيره ، به متناسب آن تصحيح جيره براساس مقدار DMتعيين شده براي حفظ نسبت صحيح و مداوم DM . ( بويژه در مورد نسبت DM علوفه به كنسانتره )
2. خطا در تعيين ماده خشك جيره در مزرعه
3. خطاهاي ايجادشده در محاسبه ماده خشك نمونه يا تصحيحات ضروري ماده خشك جيره مي باشد .

• مقدار تغذيه اجزاي جيره :
خطاهاي محاسبه مقدار عرضه خوراك به دليل افزودن مقدارنامناسبي از اجزاي مختلف ، به جيره كاملا مخلوط مي باشد خطاي فوق در نتيجه خطاي ايجاد ارتباط صحيح بين متخصص تغذيه ، مدير گاوداري و فيدر ايجاد مي شود.
تغذيه يك جيره مخلوط يا تغذيه مقداري از خوراك روزانه به صورت مجزا ، منع بزرگي از اختلاف مصرف مواد مغذي بين گاوهاي يك گروه مي باشد . امروزه برنامه هاي كامپيوتري به دليل تهيه دستورالعمل دلخواه تهيه خوراك در هر بار آماده سازي وثبت كردن اجزاء اضافه شده به جيره ودر نهايت كل مقدارخوراك در هريك با پخش خوراك در هر آخور از توانايي بالايي برخورداراند و مي توانند به اطمينان از همگوني روزبه روز و دفعه به دفعه تهيه جيره كاملا مخلوط صحه بگذارند .
• مخلوط كردن :
تهيه مخلوط هاي اشتباه و غير همسان ، ناشي از سوء مديريت فرآيند مخلوط كردن است . خطاهاي مخلوط كردن مي تواند به دلايل زيز نيز رخ دهد :
1. حجم بسيار كوچك مخلوط تهيه شده ( مشكل رايج جيره هاي انتقال )
2. بيشتربودن حجم مخلوط نسبت به ظرفيت مخلوط كن
3. سعي بر مخلوط كردن مقدارزيادي علوفه خشك در جيره ( ميتواند مشكلات توزيع نيز ايجاد كند )
4. ترتيب نادرست مخلوط كردن
5. مخلوط كردن نادرست يا مخلوط كردن به مدت بسياركم
6. مخلوط كردن بيش ازحد يا مخلوط كردن به مدت طولاني (باعث كاهش اندازه ذرات برخي از اجزاء يك مخلوط مي شود .)
توصيه مي شود كه جيره كاملأمخلوط بر اساس ماده تر 8 تا10 در صد ذرات درشت يا ذراتي كه در غربال بالايي جداكننده ابداعي دانشگاه پنسيلوانيا مي ماند ، باشد .
- پوسين و همكاران(1995) در بررسي روي 49 گاوداري صنعتي ،مقدار ذرات درشت رادر گله هاي مبتلا به مقدار زياد و كم لنگش به ترتيب 9/7 و 5/3 درصد (براساس ماده تر) گزارش كردند .

اثرات مديريت آخور برلنگش در گله هاي گاوشيري :

• الگوي وعده اي خوراك :

- PH شكمبه پس از هروعده كاهش مي آبد كه مقدار كاهش PHبا افزايش مقدار خوراك در هروعده و كاهش تراكم NDFجيره شدت مييابد .

- عواملي كه باعث تغذيه از جيره هاي كاملامخلوط مي شود ، عبارتند از:
1. فضاي كم آخور
2. محدوديت زمان دسترسي به خوراك
3. 3 .برنامه نامنظم خوراك دهي
4. تغذيه نامنظم جيره كاملا مخلوط
5. تغذيه محدود در مقايسه با باقي ماندن 5 تا10 درصد خوراك در آخور
6. رقابت در آخور

عواملي كه موجب تشديد لنگش مي شوند شامل تركيبي از فضاي محدود آخورومحدوديت زمان دسترسي به خوراك٬ افزايش جمعيت دامها در بهاربند و فضاي كم آخور٬ انحراف 2تا4 ساعتي از برنامه معمول خوراك دهي (طبق مطالعات ميلتون ،1998)٬عرضه بيكربنات سديم در جيره (75/0 تا1/0 درصد ماده خشك جيره ) كاهش PH جيره را تعديل مي كند .
- يونوفرهاي موننسين و لازالوسيد تراكم اسيد لاكتيك را در آزمايشات in vitro كاهش داد ( ناگارجا 1987)
- كاتيون(1999) اثرات مشابهي از تغذيه ويرجينامايسين گزارش كرد .

• انتخاب :
گاو برعليه ذرات درشت انتخاب انجام مي دهد . تنوع و اختلاف انتخاب دربين گاوها زياد است .
عواملي كه يك جيره كاملا مخلوط رادر معرض انتخاب قرار مي دهد شامل ماده خشك علوفه و كل مخلوط ٬ چوب بلال سيلوي ذرت ٬اندازه ذرات علوفه و كل مخلوط ٬كيفيت علوفه خشك ٬تعداد دفعات خوراك دهي ٬زمان دسترسي به خوراك ٬مقدارعلوفه خشك اضافه شده به مخلوط وفضاي آخور است .
چنانچه مشكل گله انتخاب خوراك است ،يكي از اين موارد بايستي مدنظر قرارگيرد: تغذيه مقادير كمتر جيره هاي كاملا مخلوط به دفعات بيشتر ٬افزودن مقداركمتري علوفه خشك به مخلوط ٬استفاده از علوفه خشك مرغوب تر ٬كوچكتر كردن اندازه علوفه خشك ٬استفاده از علوفه خشكي كه انعطاف پذيرتر باشد ٬فرآوري سيلوي ذرت ٬افزودن آب به جيره كاملامخلوط خشك وافزودن ملاس مايع به جيره كاملا مخلوط با هدف چسباندن ذرات ريزتربه يكديگر مي باشد.

خوراك دهي و مديريت گاو در دوره انتقال :
تغذيه هدفمند Lead))، يعني افزايش مقداركنسانتره در جيره كاملا مخلوط ،طي 2 تا3 هفته قبل از زايمان . تغذيه كمتر از حدمعمول و همچنين تغذيه بي رويه كنسانتره به روش Lead خطر ابتلا به اسيدوز را دوچندان مي كند . ظرفيت جذب اسيدهاي چرب فرار از شكمبه در دوره انتقال در كمترين حد خود است . مقدارپيشنهادي براي جيره هاي كاملاً مخلوط در دوره انتقال ٬ 75/0 درصد وزن بدن يا kg5/4 الي 5/5 كنسانتره به ازاءهر رأس در روز ٬حداقل 21 % NDF علوفه اي( براساس DM )و نيز 35%كربوهيدرات غير فيبري . (طبق راهنماييهاي شيور و كرز ) . آسايش گاو ، تهويه و مديريت آخور براي گاوهاي دوره انتقال اهميت دارد.
مديريت عوامل غيرتغذيه اي :
علاوه برتغذيه ، عوامل محيطي و مديريتي نيز در گسترش لنگش نقش دارند . طراحي بهاربندها ، مديريت،جنس سطح بهاربنددر بروز لنگش مؤثرند .
● پوشش كف بسترو لنگش:
طبق مطالعات اپيدميولوژيك ،پوششهاي بتوني، همچنين پله هاي جلوي آخوردر شيوع لنگش مؤثرند .طبق مطالعات برگستن (1994) همبستگي مثبتي بين مقدارزياد تخريب بافت سم و سطوح بتني وجود دارد . پله يا هر منبه پديدآورنده اختلاف سطح با كف بهاربند ،مي تواند باعث بروز مشكلات مرتبط با تدريج نابرابروزن بين سمها و همچنين روي خود سم گردد.
● طراحي بهاربند و لنگش:
در گاوهاي موجود دربستر نسبت به موقعي كه در بهاربند بودند ، به دلايل زير آسيبهاي سم كمترو خفيف تر ديده شد ه :
زمان طولاني تر ايستادن ٬زمان كمترخوابيدن ٬تغييروضعيت از حالت ايستاده به خوابيدهبه دفعات بيشتر ٬نتيجه اينكه تأمين محيط استراحت راحتر كه به استفاده بهينه منجرشود ،مي تواند سلامت را بهبود بخشد .
● سم چيني و مراقبت ازسم:
مراقبت ازسم يك روش ضروري مديريت بهداشت است كه موجب بهبود توليد مي گردد. سم چيني سالي دو بار انجام مي شود . سم رابايد طوري چيد كه : جهت سطح بالايي آن به سمت ديواره هاي بيروني سم برگردد٬ وزن بدن بايد به طورمساوي بين سمها توزيع شود
• حوضچه هاي حمام پا:
اين حوضچه ها در درمان شرايطي كه مربوط به لنگش تغذيه اي ، آبسه هاويازخمهاي پاشنه باشد كمتر سودمند است .
حمام مرطوب سولفات مس :
محلول 10 درصد آن توصيه مي شود كه برابر است با 6/5 كيلوگرم از آن د ر100ليترآب
● حمام خشك سولفات مس: براي تهيه حمام خشك سولفات مس 1قسمت مس پودرشده را با 9 قسمت سنگ آهك رقيق شده مخلوط مي كنند. در بيشتر گاوداريهاحمام مرطوب سولفات مس رايجتر است .
● فرمالين:
محلول 5% فرمالين (41ليتر فرمالدئيد 36درصد در 96ليتر آب)نيز مؤثر است . استفاده مكررفرمالين سم را سخت مي كند .

● سولفات روي:
از محلول 20% سولفات روي ( 3/15 كيلوگرم سولفات روي منو هيدرات 36% در100 ليتر آب ) نيز استفاده مي شود. سولفات روي براي پا سوزآورنبوده و هرروزمي توان از آن استفاده كرد .

منبع:

• قربانی .غ ,اسدی الموتی .1382 . مدیریت پیشرفته گاوهای شیری,انتشارات جهاد دانشگاهی